NHD: Karavaan Festival viert 10 jaar: van rondreizend straattheater naar geworteld locatietheater

Dat model begon te schuren. ,,We vroegen ons steeds vaker af: voor wie doen we dit eigenlijk? En artistiek voelde het ook steeds minder van ons.’’

De doorstart in 2015 markeerde een duidelijke keuze. ,,We zijn gestopt met rondreizen’’, zegt Bink. ,,In plaats van dat wij langs de huizen trokken, wilden we dat mensen naar ons toe komen. Dat ze ergens naartoe gaan, een ervaring hebben.’’

Alkmaar en de regio werden de basis. ,,Dit gebied heeft alles’’, zegt Van Dijk. ,,Stad, dorpen, polder, bos, duinen en strand. En al die plekken hebben hun eigen verhalen en gemeenschappen. Dat maakt het perfect voor locatietheater.”

Tien jaar bouwen

Wat volgde, was een proces van opbouwen. Niet alleen van het festival zelf, maar ook van relaties in de regio en een eigen manier van werken. Het festival speelt zich inmiddels af binnen een straal van ongeveer twintig kilometer rond Alkmaar. Door de jaren heen groeide ook de organisatie, van een klein team van drie naar een bredere groep makers, producenten en partners.

Een belangrijke pijler werd het werken met jonge makers. ,,Ongeveer de helft van onze voorstellingen wordt gemaakt door jonge makers’’’, aldus Van Dijk. ,,We vinden het belangrijk dat juist zij de ruimte krijgen. Zij zijn de stem van de toekomst.’’
Via onder meer Winterkaravaan krijgen zij de kans om zich te ontwikkelen in locatietheater.

Karavaan speelt daarbij niet alleen in de stad, maar juist ook in het ommeland. ,,We werken veel op het platteland’’, zegt Van Dijk. ,,Bij boeren, in dorpen. Daar spelen grote thema’s, maar die stemmen hoor je niet altijd terug in het theater.’’

,,Boeren en theatermakers lijken op elkaar. Het is allebei geen baan van negen tot vijf, maar een manier van leven.’’

Door de jaren heen ontstonden voorstellingen op plekken die je normaal niet als theaterlocatie ziet. ,,We hebben gespeeld in natuurgebieden, op industrieterreinen en bij bedrijven waar je normaal niet zomaar binnenkomt’’, zegt Bink. ,,Bijvoorbeeld op Overdie Staal. Plekken waarvan eerst werd gezegd: dat kan hier niet.’’

Dat vraagt doorzettingsvermogen, zegt hij, en een groeiend vertrouwen van partners. ,,In het begin kregen we vaak een nee. Nu merken we dat er vaker wordt meegedacht, ook bij bijvoorbeeld de gemeente.’’

Voor Karavaan is de plek nooit zomaar een decor. ,,Het is site specific theater”, aldus Bink. ,,De betekenis van de plek moet meespelen in de voorstelling. Soms versterkt een locatie het verhaal, soms schuurt het juist of kleurt het tegen.’’

Juist die spanning maakt het interessant. ,,Je wilt dat het publiek voelt: dit kan alleen hier.’’

Uit de maat

De komende jaren werkt Karavaan niet meer met een jaarlijks wisselend thema, maar vanuit één overkoepelende lijn: Uit de maat. ,,Voorheen kon je nog wel een beetje voorspellen waar het heen ging”, zegt Van Dijk. ,,In de wereld, in Nederland, in de regio. Dat is nu veel minder zo. Het is ingewikkelder geworden: wat gaat er gebeuren en hoe verhoud je je daartoe?’’

Met Uit de maat kiest Karavaan ervoor om bewust niet in die vaste groef te blijven. ,,Als je blijft doen wat je altijd deed, krijg je wat je altijd kreeg. We willen juist anders denken. Bewegen, veranderen, durven uitproberen. We hebben niet de wijsheid in pacht, maar misschien ontstaan daar wel nieuwe oplossingen.”

,,Als je maar alle perspectieven laat zien, kan iedereen daar zelf een mening over vormen’’, zegt Van Dijk. ,,Je gaat niet iemand omkrijgen, maar er ontstaat wel meer begrip. Het hoeft niet zwart-wit te zijn.”

Nuance

Juist dat zoeken naar nuance ziet zij als een belangrijke rol van het festival. ,,Op veel fronten speelt dat, van klimaat tot bio-industrie tot gendergelijkheid. Door verschillende verhalen naast elkaar te zetten, wordt zwart-wit denken meer grijs.’’

Van 22 tot en met 31 mei vindt de jubileumeditie plaats, met zeventien locatietheatervoorstellingen en elf landelijke premières op bijzondere plekken in de regio. Het festivalhart ligt in het Victoriepark in Alkmaar, waar bezoekers gratis kunnen binnenlopen voor muziek, theater en foodtrucks. Er is een familieprogramma en in de Blauwe Hemel kan op vijf avonden worden gedanst op livemuziek geprogrammeerd door Podium Victorie. Vanuit het park verspreidt het festival zich over de regio, van Castricum, Heiloo en Egmond tot Koedijk, Hoogwoud, De Woude en Alkmaar.

Er wordt gespeeld op uiteenlopende locaties: het bunkerdorp, de ruïne van Kasteel Egmond, een zandafgraving, een vluchtelingenopvang, een eiland, een stationsgebouw, op bouwplaatsen en De Tuin van Kapitein Rommel.

De centrale jubileumvoorstelling is Dit Verdronken Land, speciaal door Karavaan ontwikkeld. De voorstelling speelt in Hoogwoud, precies op de grens van oud en nieuw land. Aan de ene kant het strakke polderland dat door ruilverkaveling is gevormd, bijna een biljartlaken. Aan de andere kant zijn nog sporen zichtbaar van het oude landschap.

Het is muziektheater, gebaseerd op het boek van Renske Jonkman, en speelt zich af in de jaren vijftig, in een tijd van grote veranderingen op het platteland.

In de voorstelling volgen we een boerenfamilie die voor ingrijpende keuzes komen te staan: meegaan in de modernisering of vasthouden aan het land zoals het is. Wat levert vooruitgang op, en wat raak je kwijt? ,,Dat zie je daar letterlijk’’, zegt Van Dijk. ,,De overgang in het landschap. Wat er gewonnen is, maar ook wat er verloren is gegaan.’’

In het schuilkerkje aan het Fnidsen speelt Anna an Sich, een intieme voorstelling over Anna van Saksen, de tweede vrouw van Willem van Oranje. Zij sprak zich uit in een tijd waarin dat voor vrouwen niet vanzelfsprekend was. Haar leven eindigde in verbanning en eenzaamheid. In deze voorstelling krijgt zij alsnog een stem, op een plek die dat versterkt: een verborgen kerk midden in de stad.

Op het terrein van LiberTerra in Koedijk zie je de voorstelling Noodkeet, een locatietheatervoorstelling over drie doomsday preppers die zich hebben teruggetrokken in een zelfgebouwde wereld.

Op een braakliggend stuk land leven zij in een verbouwde bouwkeet, waar ze koken op een strijkijzer, stroom opwekken met een fietswiel en hun eigen regels bepalen. Terwijl ze proberen de buitenwereld buiten te houden, dringt de vraag zich op waar ze zich eigenlijk op voorbereiden en of je je wel kunt losmaken van een systeem waar je onderdeel van blijft.

LiberTerra in Koedijk, een wooncommunity voor duurzaam wonen en leven, vormt daarbij een passende speellocatie waarin het idee van zelfvoorzienend leven direct zichtbaar wordt.

Pop-uprestaurant

Een heel andere beleving is Lacuna Kitchen, waarbij de Grote Kerk Alkmaar wordt omgebouwd tot een pop-uprestaurant. Bezoekers schuiven aan voor een gastronomisch viergangendiner, terwijl om hen heen het theater zich ontvouwt. De voorstelling is gebaseerd op gesprekken met keukenwerkers en laat zien wat er schuilgaat achter onze eetcultuur: onzichtbare arbeid, migratie en de invloed van koloniale geschiedenis. ,,Je zit daar niet alleen te kijken”, vertelt Van Dijk. ,,Je eet, je luistert, je deelt een tafel. En ondertussen ontdek je de verhalen achter wat er op je bord ligt.’’

Op het eiland De Woude kunnen bezoekers een dagje uit ervaren, waarin je het eiland al wandelend en kijkend verkent. Je stapt op het pontje en beweegt je over het eiland langs verschillende werken. In Ik, de Woude staat het gehoor centraal: met een rugzak op ervaar je hoe geluid en omgeving samenkomen en hoe het landschap letterlijk hoorbaar wordt.

Daarnaast zijn er de Graaschoreografieën. Turend naar koeien in de wei volgen kunstenaars urenlang de graaspatronen van de dieren. Zo ontstaat langzaam een vijf meter breed lijnenspel, een visuele choreografie van melkkoeien in het landschap.

Bezoekers kunnen zelf ook met aquarel een Graaschoreografie maken. Dat vraagt geduld en aandacht, maar verandert de manier waarop je naar het landschap kijkt. Onderweg is er een gezamenlijke lunch en wie wil, kan het bezoek uitbreiden met een wandeling over het eiland.

Na tien jaar blijft Karavaan zoeken naar nieuwe plekken. ..Er zijn nog genoeg locaties waar we iets willen doen”, zegt Bink. ,,Bijvoorbeeld het dak van een parkeergarage op het Kanaalschiereiland. Of de skipistes van Il Primo.”

Maar het begint altijd bij de voorstelling. Want dat blijft de kern van Karavaan: niet het reizen, maar de plek en wat daar kan ontstaan.