15-05-26 Karavaan pakt voor haar tienjarige jubileumvoorstelling groots uit met muziektheater over vrijheid, vooruitgang en de vrees voor verandering. Een voorstelling over de eeuwige strijd tussen land en water, met de voeten in de klei.
De voorstelling speelt zich af in de buitenlucht, in het hart van het West-Friese platteland. Het uitzicht is grandioos: rechts een wei vol koeien, ergens in de verte draven paarden en straks komen ook de lammetjes naar buiten, belooft regisseur Marcel Sijm. Schier eindeloze weilanden met raaigras, alleen een klein stukje tussen twee greppels, het zogenaamde ’kadetjesland’, staat vol boterbloemen. Een eenvoudige houten stellage vormt het speelvlak, waar de vier acteurs/muzikanten aan het repeteren zijn.
’Dit Verdronken Land’ is gebaseerd op het middelste deel van de oer-Hollandse roman van Renske Jonkman, radicaal bewerkt door de jonge schrijver Hendrik de Pecker. Het verhaal gaat over Krijn, Lucas en Janna die na de dood van hun vader verwikkeld raken in een dramatische strijd. De een wil trouw blijven aan de traditie, de anderen willen vooruit. Dat betekent in de jaren vijftig: ruilverkaveling.
Sijm: „Het waren allemaal kleine stukjes land met kronkelslootjes, een overblijfsel van de ontginningsperiode uit de vroege middeleeuwen. Alles gebeurde met de boot: koeien van de ene wei overbrengen naar de andere, boodschappen doen. Uiteindelijk hebben de voorstanders van de ruilverkaveling gewonnen. Nu produceren we voor de hele wereld: onze uien gaan naar Afrika, de tulpenbollen naar de Verenigde Staten en China, onze koeien produceren een zee aan melk. Alles is grootschalig geworden: het kleine Nederland is de op een na grootste landbouwexporteur ter wereld. Bizar! Inmiddels is duidelijk dat dat ten koste is gegaan van het land.”
In de voorstelling lopen die twee lagen, die van de jaren vijftig waarin de strijd om de ruilverkaveling gevoerd werd, en het heden door elkaar, vertelt Marcel: „We kijken vanuit het perspectief van het landschap maar ook dat van de boeren. Het koor vertolkt als het ware het landschap. Het ’kadetjesland’ hiernaast wordt onder water gezet en het koor gaat emmertjes water sjouwen, van de ene greppel naar de andere. Het landschap is ook een soort bonsaiboompje: je kunt het eindeloos proberen te knevelen, maar op een dag keert het zich tegen je. In dat stadium zitten we nu: de schrikbarende afname van biodiversiteit, de stikstofcrisis, bodem- en watervervuiling en hoge uitstoot van broeikasgassen.”
„Alle drie de personages proberen elk op haar of zijn eigen wijze te dealen met de veranderende wereld. Daardoor krijg je ook een goed beeld van waar de boeren tegenaan liepen en nog steeds lopen en begrijp je hen misschien beter. Je kon de minderheid niet beschermen tegen de gevolgen van de ruilverkaveling: je moest mee, of je wilde of niet. Iemand als Sicco Mansholt, destijds een van de grote aandrijvers van de ruilverkaveling, gaf al vanaf de jaren zeventig aan dat die hele intensieve landbouw niet duurzaam was. Maar ja, de boeren moesten, met alle gevolgen van dien. Ga je tot het gaatje, zoals de BBB, of zeg je: we moeten kijken wie nu de verantwoordelijkheid neemt: de overheid of de boeren? Van wie is het land? Dat is een fundamentele onderliggende vraag.
Marcel komt uit de polder, hij kent de strijd tegen het water en de problemen van boeren van nabij: „Ik heb vanaf mijn achtste op het land gewerkt: bollen rapen voor een kwartje per uur. Na mijn eerste dag zei mijn broer dat ik harder moest werken, anders mocht ik niet meer meedoe
Als ik een stukje repetitie heb gezien, kan ik dat alleen maar beamen. Het koor komt oefenen, nog niet voltallig, maar al wel overtuigend. Ze zingen niet alleen, maar dansen ook. „Een koor in mijn regie staat nooit stil”, lacht Marcel. De muziek is speciaal voor de voorstelling gecomponeerd door Erik van der Horst, onder veel meer bekend van Orkater en als componist van ’14, de musical’ (over Johan Cruijff).
Hij zingt en speelt ook mee in de voorstelling, als drijvende kracht naast de drie jonge acteurs. „Erik heeft geweldige muziek geschreven, swingend en jazzy, voor klarinet, (bas) gitaar, slagwerk, trompet en accordeon. Hij is echt een alleskunner. Hij dirigeert ook het koor dat is – en dat is echt heel bijzonder – samengesteld door mensen uit de buurt. Ze hebben allemaal hun voeten in de klei.”
Een bijzondere muzikale bijdrage wordt gevormd door de koeien in het weiland vlakbij. Af en toe klinkt luid geloei: „Dat moeten we nog een plek zien te geven in de voorstelling.”
Sijm houdt van muziektheater: „Ik houd niet zo van toneel-toneel, er moet altijd muziek bij in mijn voorstellingen. In deze voorstelling geeft de muziek ook de tijd weer. Dat werkt heel mooi. Karavaan is een fantastisch festival, geweldig dat Alkmaar zich zo profileert. De locaties zijn altijd bijzonder, het festival is maatschappelijk geëngageerd en echt ingebed in de omgeving. Iedereen uit de buurt wordt betrokken. Ik ben trots dat wij de jubileumvoorstelling mogen maken!”
n. Dat heeft mijn leven bepaald! Na de middelbare school heb ik een tijd fulltime als landarbeider gewerkt, daarna ben ik verpleger geworden. Pas na een jaar of acht ben ik het muziektheater ingerold.” Inmiddels heeft hij er zo’n 160 voorstellingen opzitten als regisseur van muziektheater en opera, van Sanne Wallis de Vries tot Oerol tot De Nationale Opera.
Als West-Fries heeft hij het landschap langzaam maar zeker zien veranderen: geen struiken, geen insecten, weinig bomen.
„Waar is het kroos? Waar is het leven? Het schijnt nu zelfs niet goed te gaan met de schimmels in de grond, daardoor dreigt het hele ecosysteem om te vallen.” Hij veert op: „Kijk, het wordt geen politiek verhaal, we zijn geen actievoerders, we willen een mooi en interessant verhaal vertellen, met fantastische muziek. Het verhaal is herkenbaar: het begint met de dood van de vader, waardoor zijn drie kinderen opeens achterblijven met de verantwoordelijkheid van het boerenbedrijf. Ene Blaauw, een boer met een loonbedrijf, een hotemetoot in het dorp, propageert de ruilverkaveling en zij worden geconfronteerd met talloze dilemma’s. Het loopt hoog op: er wordt gevochten en gestreden en er wordt zelfs een moord gepleegd. Of is het een ongeluk? Het verhaal gaat ergens over, natuurlijk, maar het is ook entertainment.”
