28-12-25 In het staartje van het jaar, tussen kerst en oud & nieuw, vindt in Noord-Holland de jaarlijkse Winterkaravaan plaats, een sympathiek, kleinschalig locatietheaterevenement waarin beginnende theatermakers zichzelf presenteren met een korte voorstelling. Net als in voorgaande jaren werden jonge makers ook in deze tiende editie weer uitgedaagd een voorstellingsplan te verzinnen rond het thema ‘uit de maat’.
In Met de stroming mee, een choreografie voor drie dansers, lijkt choreograaf en kunstenaar Alexandra Loembé zich aanvankelijk, ook gezien die titel, met het tegendeel van dat thema bezig te hebben gehouden: hoe geraken we, in een samenleving op drift, weer met elkaar ín de maat?
In de vrieskou zitten we op twee rijen stoelen, een dekentje over de benen, uit te kijken over uitgestrekt polderland. Uit de geluidsboxen klinkt gebonk dat aan een hartslag doet denken. Af en toe wordt het overstemd door het gegak van ganzen, die in V-formatie overtrekken. Vanuit de verte komen traag drie figuren in rode regenpakken naar onze kant gelopen.
Eenmaal dichterbij gekomen, bewegen deze dansers (Ayse-Nur Sally, Ibrahima Niassy en Marilou Fortuné) zich synchroon door het grasland, alsof ze met z’n drieën één lichaam vormen. Vloeiende bewegingen maken ze, geïnspireerd, zo lijkt het, op de elementen in de omgeving; gras dus, regen, water, dras. Niet uit, maar ultiem ín de maat bewegen deze lichamen zich, in sync met de omgeving en met elkaar. Totdat een van hen zich losmaakt uit de drie-eenheid. En later een ander. En dan de derde. De dansers blijken in hun solo’s elk over een geheel eigen bewegingsrepertoire te beschikken.
We zijn allemaal onderhevig aan dezelfde stroming die ons meevoert, maar laten we vooral ook niet vergeten om bij tijd en wijle onze eigenheid de ruimte te geven, lijkt Loembé in haar choreografie te willen laten zien. Dat die twee – gemeenschapsgevoel en individualiteit – elkaar lang niet altijd uit hoeven te sluiten, blijkt uit deze meditatieve kijkervaring.
Ieder jaar vindt Winterkaravaan plaats in een ander dorp in de regio Alkmaar. Dit jaar is dat het lintdorpje Noordeinde. Een ticket voor het evenement is goed voor een glas glühwein of warme appelsap vooraf, drie locatievoorstellingen en een gezamenlijke winterse, vegetarische maaltijd in het plaatselijke restaurant. Elke dag wordt de hele machinerie twee keer afgedraaid; een keer ’s middags en een keer ’s avonds. De middageditie, die ik zelf bezocht, eindigt met het diner, de avondeditie begint ermee.
In een lange sliert wandelen we, voor de tweede voorstelling, over een smalle polderweg naar een boerderij verderop. In Onze grond plaatst theatermaker Joshua Polvliet zijn publiek in een koeienstal, omringd door pasgeboren kalfjes. Eentje slaapt, twee andere draaien wilde rondjes in hun iglo. Ook in de stal: een broer en een zus, gespeeld door Mees Markus en Maartje Braakman.
Ze zijn opgegroeid in deze boerderij, vertellen ze, maar waar de broer in de voetsporen van zijn vader trad en nu in zijn eentje het bedrijf runt, vertrok de zus naar de grote stad. Ze wil niets meer met het boerenleven te maken hebben en verwijt haar broer dat wel te willen.
Wat begint als een onderhoudende, want qua argumenten redelijk gelijkwaardige discussie over de vraag hoe ethisch het eigenlijk is om in Nederland op dit moment voor een bestaan als boer te kiezen, mondt uit in een iets minder interessante verkenning van de psychologische drijfveren van de zus. Vader had het vroeger zo druk met de koeien dat hij maar weinig oog had voor zijn kinderen. Dat gebrek aan vaderlijke aandacht is wat er aan al het klimaat- en dierenrechtenactivisme van de zus ten grondslag blijkt te liggen. En zo zaagt Polvliet onbedoeld toch een beetje de poten onder de argumentatie van het personage vandaan.
In Flatland ten slotte, maakt theatermaker Isabel Schoonbeek indruk met een prettig onconventionele solovoorstelling over rouw. Schoonbeek schreef de tekst zelf, en speelt ook alle rollen. Een lid van een gezin is omgekomen in een verkeersongeval. De rest van het gezin bleef in shock achter. Moeder heeft zich teruggetrokken op de wc. Vader doolt verdwaasd door de maisvelden. Een buurvrouw blijft maar aanbellen met prei-gehaktschotels en ogen fonkelend van sensatiezucht.
Dochter nestelt zich in de schuur voor een oude televisie, waar ze houvast vindt bij tv-goeroe Dr. Phil. Er kruipen naaktslakken over de tafel. Klokken lopen anders dan anders. Zowel qua onderwerp als qua toon doet de voorstelling sterk denken aan Lucas Rijnevelds debuutroman De avond is ongemak (2018).
Op een poëtische manier vertaalde Schoonbeek haar interpretatie van het landschap naar een gemoedstoestand. Zo koud en vlak als het polderland, zo koud en vlak is het gevoelsleven van deze personages geworden. Maar door de sterke beelden die de tekst oproept en de continue personagewisselingen, is de solo zelf verrassend dynamisch. Het maakt nieuwsgierig naar wat Schoonbeek hierna nog meer gaat maken. Ik zou ook benieuwd zijn naar proza van haar hand.
Als iedereen uiteindelijk is aangeschoven aan de lange tafels in restaurant De Kleine Haag, waar het gevoel langzaam weer terugkeert in verkleumde vingers, wordt er vrolijk kennisgemaakt, geproost en nagepraat. Meer dan een theaterevenement is Winterkaravaan een ontmoeting. Met een onbekend dorp, met nog onontdekte jonge makers, met medebezoekers, met nieuwe verhalen. Best wel een hartverwarmende invulling voor de donkerste dagen van het jaar.
Gezien: 27 december op verschillende locaties in Noordeinde. Foto’s: Moon Saris.
